امیر علیزاده:سابقه مطبوعات ورزشی در اروپا به بیش از یك قرن میرسد. روزنامههای ورزشیای چون «گاتزتا دلو اسپورت»، «اكیپ» و «ماركا» سالهاست كه منتشر میشوند و در كشورهایشان اغلب پرخوانندهترین روزنامه نیز به شمار میآیند. مطالعه روزنامه ورزشی جزیی از فرهنگ اروپاییهاست و این به پرطرفدار بودن ورزش فوتبال در این قاره بیارتباط نیست. نگاهی انداختهایم به بزرگترین جراید ورزشی در كشورهای اروپایی و با قدیمیترین و خوشرنگترین آنها آغاز كردهایم.
ایتالیا: قدیمیترینها
روزنامه «گاتزتا دلو اسپورت» نه تنها پرتیراژترین روزنامه ورزشی در ایتالیاست، بلكه قدیمیترین روزنامه ورزشی در جهان هم محسوب میشود. نخستین شماره این روزنامه ورزشی سوم آوریل 1896 میلادی منتشر شد، تنها چند روز پیش از بازیهای المپیك آتن. «گاتزتا» تا سال 1900 روی كاغذ سبزرنگ چاپ میشد، اما از آن به بعد به رنگ مشهورش درآمد و تا حالا همواره كاغذ تمام صفحاتش به رنگ صورتی بوده است.
ناشر «گاتزتا دلو اسپورت»، شركت «ارسیاس مدیاگروپ» است كه روزنامه مشهور «كوریره دلا سرا» را هم منتشر میكند. شمارگان این روزنامه به طور متوسط 630 هزارتاست كه دوشنبهها، به خاطر پوشش مسابقات سری آ در آخر هفته، به 825 هزار تا هم میرسد. بیشترین تیراژ این روزنامه 3/2 میلیون، پس از قهرمانی تیم ملی فوتبال ایتالیا در جام جهانی بود. این شماره «گاتزتا» دو بار تجدید چاپ شد.
«گاتزتا دلو اسپورت» رشتههای ورزشی زیادی را پوشش میدهد. به ویژه دوچرخهسواری كه همیشه یكی از حوزههای اصلی فعالیت آن بوده. «گاتزتا» نخستین مسابقات دوچرخهسواری را در ایتالیا برگزار كرده است. از جمله تور لومباردی از سال 1905، میلان-سانرمو از 1907 و جیرو ایتالیا از سال 1909. از سال 1936 نفر اول جیرو ایتالیا، پیراهن صورتی میپوشد كه همرنگ كاغذ «گاتزتا»ست و تبلیغیست برای آن. با این حال، فوتبال موضوع اكثریت صفحات این جریده است. حدود 24 تا 28 صفحه از 40 صفحه «گاتزتا دلو اسپورت» روزانه به فوتبال اختصاص دارد. آن هم بیشتر به دو باشگاه بزرگ شهر میلان، محل انتشار این روزنامه ورزشی، یعنی آث میلان و اینتر.
ژورنالیسم «گاتزتا دلو اسپورت» بیشتر متفكرانه و در عین حال احساساتی و شورانگیز است تا صرفاً گزارش خشك و خالی مسابقات. اما آنچه این روزنامه را پرآوازه كرده، روزنامهنگاری كمپینی و افشاگرانه آن است. در ایتالیا یك نظریه توطئه معروف در میان فوتبالدوستان وجود دارد كه میگوید این «گاتزتا دلو اسپورت» است كه تصمیمات را در فوتبال ایتالیا میگیرد. به عنوان نمونه، در رسوایی باشگاه یوونتوس تورین در سال 2006 در ماجرای تبانی و پرداخت رشوه به داوران، «گاتزتا دلو اسپورت» نقش بسیار مهمی داشت. این «گاتزتا» بود كه برای نخستین بار، متن مكالمات تلفنی شنودشده لوچانو موجی، مدیر فاسد سابق یوونتوس را منتشر كرد. رسوایی تاریخیای كه منجر به مجازات بیسابقه بزرگترین باشگاه ایتالیا و سقوط اجباریاش به سری ب شد.
در ایتالیا دو روزنامه ورزشی بزرگ دیگر نیز منتشر میشود: «كوریره دلو اسپورت» و «توتو اسپورت». ناشر هر دو، گروه «اسپورتنتوورك» است، اما محل انتشار و خط مشی آنها متفاوت است. «كوریره دلو اسپورت» كه در رم چاپ میشود، برای نخستین بار در سال 1924 منتشر شد. این روزنامه ورزشی دوشنبهها بیش از 290 هزار و در سایر روزها حدود 240 هزار نسخه میفروشد. «كوریره دلو اسپورت» در كل حدود یك و نیم میلیون خواننده دارد كه بیش از 160 هزار نفر از آنها زن هستند.
«توتو اسپورت» كه در تورین چاپ میشود و آشكارا از باشگاه یوونتوس طرفداری میكند، سومین روزنامه ورزشی ایتالیاست و در كل با 895 هزار خواننده، دهمین روزنامه پرخواننده كشور ایتالیا به شمار میرود. اولین شماره «توتو اسپورت» یازدهم ژوییه 1945 به چاپ رسید.
اسپانیا: كشوری با دو حقیقت
اسپانیا كشوری است با دو حقیقت، یكی از مادرید و دیگری از بارسلونا كه هر روز صبح روی دكه در كنار هم قرار میگیرند. برای «ماركا» و «آس»، دو روزنامه ورزشی در مادرید و «موندو دپورتیوو» و «اسپورت»، دو روزنامه ورزشی در بارسلونا، كمتر چیزی مهمتر از رئال مادرید و افث بارسلونا است. این جراید به مسائلی توجه میكنند كه در سایر روزنامهها شاید یك جایی در پاراگراف سوم یا چهارم یك گزارش به آن اشارهای میشود و بعد از آن هم دیگر اصلاً مطرح نمیشود. این دو حقیقت گاهی متضاد به نظر میرسند. مثلاً «آس» از قول ایكر كاسیاس، دروازهبان رئال مادرید تیتر میزند: «به احتمال 70 درصد قراردادم را با رئال تمدید میكنم». اما تیتر «موندو دپورتیوو» كاملاً فرق میكند: «كاسیاس: به احتمال 30 درصد رئال را ترك میكنم!».
بزرگترین و پرتیراژترین آنها «ماركا» است كه سال 1938 توسط ملیگرایان طرفدار فرانكو برای رقابت با روزنامههای آن زمان جمهوریخواهان راهاندازی شد. سال 2006، این روزنامه ورزشی روزانه به طور میانگین 309 هزار نسخه میفروخت. تنها روزنامه «ال پاییس» تیراژی بیشتر از «ماركا» داشته است. اما طبق یك بررسی دیگر، «ماركا» كه در كافههای اسپانیا هم هر روز طبق یك سنت قدیمی خوانده میشود و مورد بحث قرار میگیرد، بیش از 5/2 میلیون خواننده دارد و از این لحاظ پرخوانندهترین روزنامه اسپانیا محسوب میشود.
هر چند این روزنامه ورزشی بیشتر در مورد دو باشگاه فوتبال پایتخت، رئال مادرید و اتلتیكو گزارش میدهد و طرفدار رئال است، اما ادعا میكند كه روزنامه تمام اسپانیا است و در سالهای اخیر بیشتر از بارسلونا مینویسد كه یك انقلاب فرهنگی محسوب میشود.
«آس» از «ماركا» هم یكطرفهتر است و مدتیست كه در پوشش اخبار اختصاصی رئال مادرید از آن پیشی گرفته است. «آس» كه بیش از 200 هزار تیراژ دارد، در واقع «روزنامه خانگی» رئال به شمار میآید. «آس» از سال 1967 منتشر میشود.
در بارسلونا دو روزنامه ورزشی «اسپورت» و «موندو دپورتیوو» بیش از هر چیز از بارسا مینویسند و نسبت به سایر تیمها، به خصوص رئال مادرید منتقدانه هستند. این جراید بعضاً حتی به تیم ملی فوتبال اسپانیا هم كاملاً بیاعتنایند. «اسپورت» سال 1979 تاسیس شد و امروز تیراژی در حدود 180 هزار دارد. «موندو دپورتیوو» كه شمارگانش كمی كمتر است، از سال 1909 چاپ میشود. این روزنامه ورزشی از «اسپورت» هم افراطیتر است و برایش فقط بارسلونا، كاتالونیا و خارج مطرح است، اسپانیا اصلاً وجود خارجی ندارد!
فرانسه: بازار انحصاری
در كشور فرانسه تنها یك روزنامه ورزشی منتشر میشود. «اكیپ» در آغاز قرن بیستم با جدا شدن از روزنامه ورزشی «ولو» كه تا آن زمان پیشرو بود، ابتدا به عنوان روزنامه «اُتو» درآمد، اما پس از یك وقفه به دلیل جنگ جهانی دوم، از سال 1946 با نام «اكیپ» منتشر شد. «اكیپ» بیش از 350 هزار تیراژ دارد و پرخوانندهترین روزنامه فرانسه محسوب میشود. «اكیپ» كه جدیترین و حرفهایترین روزنامه ورزشی در اروپا محسوب میشود، به تمامی ورزشها میپردازد. اما طبعاً فوتبال، راگبی، دوچرخهسواری، اتومبیلرانی و تنیس كه محبوبترین ورزشها در فرانسه هستند، پوشش بیشتری مییابند.
توردوفرانس، بزرگترین مسابقه دوچرخهسواری جهان نیز در سال 1903 توسط آنری دگرانژ، سردبیر آن زمان روزنامه «اتو» راهاندازی شد و تا امروز توسط سازمان ورزشی آمائوری (A.S.O) برگزار میشود. به همین دلیل هم در دنیای مطبوعات، به اكیپ «انجیل تور» اطلاق میشود. «انجیل فوتبال» اما لقب نشریه «فرانس فوتبال» است. این نشریه تخصصی فوتبال كه سهشنبهها و جمعهها منتشر میشود، در سال 1947 تاسیس شده است. این مجله معتبر كه در حال حاضر بیش از 200 هزار تیراژ دارد، از سال 1956 جایزه مشهور «توپ طلا» را به بهترین بازیكن اروپا اعطا میكند. البته از سال گذشته این جایزه به بهترین بازیكن جهان اعطا شد. برای این كار «فرانس فوتبال» از هر كشور آرای یك روزنامه ورزشی را جمعآوری میكند.
آلمان و انگلیس: بدون روزنامه ورزشی
آلمان و انگلیس تنها كشورهای بزرگ اروپایی صاحب ورزش و فوتبال هستند كه روزنامه ورزشی ندارند. البته ضمیمههای ورزشی مطبوعات در این دو كشور، هر كدام یك صفحه اول دارند و با وجود هفت، هشت صفحه همانند یك روزنامه ورزشی عمل میكنند.
در آلمان، صفحات ورزشی روزنامههای جدی و باكیفیت مثل «زوددویچه سایتونگ»، «فرانكفورتر آلگماینه»، «تاگساشپیگل»، «برلینر سایتونگ» و «دی ولت» بسیار تاثیرگذار و پرمخاطباند. جدای آنها نشریات ورزشی متعددی هم در آلمان چاپ میشود كه معروفترین آنها مجله قدیمی «كیكر» است. این نشریه برای اولین بار چهاردهم ژوییه سال 1920 منتشر شد و در حال حاضر دو بار در هفته، دوشنبهها و پنجشنبهها درمیآید.
«كیكر» كه دوشنبهها حدود 260 هزار نسخه و پنجشنبهها 230 هزار نسخه میفروشد، هر سال جایزه «توپخانه گلزنی» را نیز به بهترین گلزن بوندسلیگا اعطا میكند. پرفروشتر از «كیكر»، هفتهنامه «اشپورت بیلد» است كه در هر شماره حدود 560 هزار نسخه میفروشد. «اشپورت بیلد» متعلق به خانواده بزرگ «بیلد» است و توسط موسسه غول انتشاراتی «اكسل اشپرینگر» كه حدود 150 روزنامه و مجله در بیش از 30 كشور دارد، منتشر میشود. «اشپورت بیلد» همانند روزنامه «بیلد» جزو مطبوعات «زرد» است و رویكردی جنجالی به اخبار دارد. رابطه نزدیك این نشریه با فرانس بكنباوئر و لوتار ماتئوس همواره منجر به جنجالسازی شده است.
اخیراً ماهنامه «الف فروینده» توانسته جایگاه قابل توجهی در بازار مطبوعات ورزشی آلمان بدست بیاورد. این نشریه كه از سال 2000 منتشر میشود، درباره فرهنگ فوتبال است و داستانهایی ورای نتایج مسابقات تعریف میكند. گروه هدف این نشریه كه تیراژش در این مدت به صد هزار تا رسیده، طبقه نخبه و جوانتر جامعه آلمان است.
در انگلیس نیز روزنامههای جدیای چون «تایمز»، «گاردین» و «دیلی تلگراف» ضمایم ورزشی بسیار خوبی دارند، اما از آنها تاثیرگذارتر روزنامههای عامهپسند و زردی مثل «سان»، «دیلی میرور» و «دیلی اكسپرس» هستند كه صفحه آخر خود را به صورت یك صفحه اول، اما ورزشی میبندند. تیترهای جذاب و جنجالی، از ویژگیهای این جراید هستند.
ماهنامه «فورفورتو» در این میان از سال 1994 تا كنون طرفداران زیادی در میان فوتبالدوستان بریتانیا پیدا كرده است و تیراژش با رشد قابل توجهی به بیش از 110 هزار تا رسیده است. این نشریه همواره آشكارا از فوتبال بریتانیا جانبداری میكند و ابایی ندارد كه در انتخاب بهترینها، بازیكنان متوسط انگلیسی را بالاتر از بازیكنان بسیار بهتر خارجی قرار دهد.
بینالمللیتر از «فورفورتو»، ماهنامه شناختهشده «ورلد ساكر» است كه از اكتبر 1960 منتشر میشود و ناشر فعلیاش شركت عظیم «آیپیسی مدیا» است. این نشریه از سال 1982 هر سال، بهترین بازیكن، بهترین مربی و بهترین تیم سال را انتخاب میكند. در دسامبر 1999 نیز «ورلد ساكر» با نظرسنجی از خوانندگانش، لیست معروف صد بازیكن برتر قرن بیستم را ارائه كرد كه پهله، مارادونا، یوهان كرایوف، فرانس بكنباوئر و میشل پلاتینی پنج نفر اول آن بودند.