سید محمد آذین :هریك از 50 ایالت آمریكا و ایالت كلمبیا (DC) روز چهارم نوامبر جاری انتخاباتی را برگزار كردند تا 538 نفر از اعضای هیأت الكترال را برگزینند. این هیأت الكترال است كه تعیین خواهد كرد چه كسی بر مسند صدارت ایالات متحده تكیه خواهد زد.
چرا این نظام انتخاباتی در آمریكا مورد استفاده قرار گرفته است؟
هیأت الكترال نتیجه توافق میان نویسندگان قانون اساسی ایالات متحده در قرن 18 بود، توافقی میان كسانی كه طرفدار انتخابات عمومی و مستقیم بودند و كسانی كه معتقد بودند قانونگذاران هر ایالت باید رئیسجمهور را تعیین كنند. یكی از نگرانیها این بود كه درصورت برگزاری انتخابات عمومیو مستقیم، آرای مردم میان تعداد زیادی نامزد پراكنده گردد و از اعتبار انتخابات بكاهد.
منتقدان این نظام انتخاباتی چه میگویند؟
مخالفان این نظام انتخاباتی معتقدند این سیستم به قدرت گرفتن بیش از حد ایالاتی منجر میشود كه در آنها آرای هواداران دوحزب تقریبا با یكدیگر برابر است و گاه نامزدها در این میان نیازمند آرای یك نفر برای رسیدن به اكثریت، تصاحب كلیه آرای ایالت و نیل به عدد 270 میشوند. این ایالتها را به سبب نقش اثرگذارشان در نتایج نهایی، ایالات جهت ده (Swing states) نامیدهاند.
كسانی كه هوادار انتخاباتی یك درجهای برای برگزیدن رئیس جمهور هستند، میگویند هیأتهای الكترال با تمركز دادن قدرت در ایالتهای جهتده مشاركت عمومیرا تضعیف و كمرنگ میكنند. از آنجا كه یك نامزد ممكن است در بعضی از ایالتها با اختلاف زیادی پیروز شود ولی در برخی دیگر از ایالتها، با اختلاف اندكی رقابت را واگذار كند، برنده انتخابات عمومیاولیه ممكن است اكثریت آرای هیأت الكترال را حائز نشود و این به عنوان یكی دیگر از معایب این نظام ارزیابی شده است.
در سال 1973 به جهت نقص موجود در نظام انتخاباتی، وضع بیسابقهای در تاریخ حقوق اساسی آمریكا شكل گرفت. دراین سال، اگنیو (Agnew) معاون ریچارد نیكسون، رئیس جمهور وقت آمریكا از سمت خود استعفا كرد. وفق اصلاحیه شماره 25 قانون اساسی ایالات متحده، رئیس جمهور، فورد را به عنوان معاون خود تعیین و معرفی كرد و چون با فاصله اندكی، نیكسون در پی مسئله واترگیت مجبور به استعفا از مقام خود شد، فورد موفق شد بدون برگزاری انتخابات بر مسند ریاست جمهوری تكیه زند و شخص دیگری را به عنوان معاون خود تعیین و معرفی كند.
چنین بود كه تا پیروزی دموكراتها در انتخابات و روی كار آمدن جیمیكارتر، نه رئیس جمهور و نه معاون او به از طریق انتخابات به این مقام نرسیده بودند. گروهی بر این باورند كه تعیین نامزدهای نظام ریاست جمهوری توسط گروه معدودی از اعضا با نفوذ احزاب،كه هیچ گونه نمایندگی از طرف ملت ندارند، منافی اصول دموكراسی است و موجب سلب آزادی افراد در انتخابات اشخاص مورد نظر میباشد.هم چنین به عقیده برخی از متخصصین، اینكه هیأتهای الكترال فاقد هرگونه حق انتخاب و گزینش بوده و فقط ملزم ومتعهد به دادن رای به نامزد حزب خود هستند، یك تشریفات زائد و بیحاصل است و باید حذف شده و انتخاب رئیس جمهور مستقیما به اكثریت مطلق آرای ملت صورت گیرد.
این روش كه به موجب آن هر ایالت یك واحد مستقل محسوب میشود و شخصی كه در ایالت پیروز میشود تمام آرای هر نمایندگان آن ایالت در هیأت الكترال به او تعلق میگیرد و آرای اقلیت به حساب نمیآید، یك روش غیرمنطقی است زیرا ممكن است شخصی، در سطح ملی، اكثریت آراء را كسب كند ولی به ریاست جمهوری انتخاب نشود، یا شخصی علیرغم كسب اكثریت آراء هیات ایالات كوچك ولو اینكه در ایالات مهم و پر جمعیت رای نیاورد بر رقیب خود پیروز شود و بر مسند ریاست جمهوری تكیه زند؛ چنان كه در سال 1876 روتز فورد ودر سال 1888 بنیامینهاریسون، رقیب خود از حزب دموكرات را دارای اكثریت آرای ملت بودند شكست داده و به ریاست جمهوری انتخاب شدند.
شرایط لازم برای نامزدی ریاست جمهوری آمریكا
مدت ریاست جمهوری چهارسال و تجدید انتخاب تنها برای یك دوره دیگر بلامانع است. از آن جا كه جرج واشینگتن نخستین رئیس جمهور آمریكا برای بار سوم كه به ریاست جمهوری انتخاب شد، از پذیرش آن خودداری كرد این سابقه به صورت سنتی درآمد كه كسی نمیتواند بیش از دوباربه این مقام انتخاب شود.
البته این سنت در زمان روزولت شكسته شد و وی برای مرتبه چهارم هم انتخاب شد. از این روی بود كه در زمان ریاست جمهوری ترومن به موجب اصلاحی كه در قانون اساسی به عمل آمد هیچ كس نمیتواند برای بیش از دوبار به سمت ریاست جمهوری نائل شود.(اصلاحیه 22 قانون اساسی) شرط انتخاب شدن به ریاست جمهوری این است كه شخص در خاك این كشور متولد شده و از اتباع آن دولت بوده و دارای چهارده سال سابقه سكونت و دست كم سی و پنج سال سن باشد.زنان نیز با این شرایط حق انتخاب شدن را دارند.