دكتر آرمین امینی٭ :اصولا منطقه خاورمیانه، نقطه عطفی در سیاستگذاریهای راهبردی – امنیتی ایالات متحده آمریكا و پاشنه آشیل دولت بوش بوده است. در این راستا، بررسی رویكرد اوباما و مككین به تعاملات امنیتی در منطقه خاورمیانه و فرآیند صلح اعراب – اسرائیل از جنبه سیاستگذاری آتی راهبردی آمریكا از اهمیت ویژهای برخوردار است.
مككین و اوباما همواره در دو مقوله عراق و روند صلح خاورمیانه مواضع متفاوتی ارائه كردهاند كه علاوه بر مؤلفه سیاستگذاریهای حزبی، نگرشهای شخصی و محیط خاص ادراكی – روانشناختی در آن نقش بسزایی ایفا میكند. مككین در امضای طرح حمله آمریكا به عراق در سال 2002 به همراه 76 سناتور آمریكایی نقش ویژهای داشته و در اوج اختلافنظر بر سر تعیین جدول زمانی خروج نیروهای آمریكایی از عراق در سال 2007 نیز از طرح اعزام نیروهای بیشتر به عراق پشتیبانی نموده است.
مككین كه با شعار «عقبنشینی هرگز» وارد انتخابات ریاستجمهوری آمریكا شده است، نبرد در عراق را به منزله نبرد با تروریسم و كاهش تهدیدات نامتقارن از فضای امنیت سرزمینی آمریكا تلقی میكند و مقوله تداوم جنگ و انتظار برای پیروزی، محور نگرش سیاسی – امنیتی وی به سیاستگذاریهای اعمالی در عراق است. مككین از طراحان اصلی تأسیس شوراهای بیداری اهل تسنن در مناطق عراق علیه القاعده عراقی و معتقد به طرح تثبیت اوضاع امنیتی عراق و همگرا نمودن سیاستگذاری اعراب با یكجانبهگرایی آمریكا و اسرائیل در راستای محاصره امنیتی سوریه است.
در زمینه مسئله فلسطین – اسرائیل، مككین معتقد به تداوم سیاست محوری آمریكا نسبت به بازیگران دیگر موثر در فرآیند صلح خاورمیانه، اتحادیه اروپا، روسیه و سازمان ملل متحد است و نقشه راه به مثابه یك كلیت راهبردی – امنیتی در نگرش امنیتی منطقهای مككین، جایگاه ویژهای را به خود تخصیص داده است. در واقع، بهرغم محوریت موضوع صلح اعراب – اسرائیل در شعارهای تبلیغاتی سیاسی مككین، به نظر میرسد كه تمركز راهبردی وی بر تثبیت اوضاع امنیتی در عراق و تداوم رویكرد دیپلماسی تسلیحاتی و ایجاد ائتلافسازی منطقهای با دولتهای عرب محافظهكار است و طرح عملی خاصی به منظور ایفای نقش مؤثر آمریكا در رفع مناقشه اعراب و اسرائیل ندارد و تبلیغات انتخاباتی خاورمیانهای مككین، مبنی بر انتخاب جوزف لیبرمن دموكرات به عنوان وزیر امور خارجه احتمالی ایالات متحده آمریكا، فردی كه چهرهای شناخته شده و باتجربه در تعاملات امنیتی منطقه خاورمیانه است، نیز شاید بیشتر برای مصون ماندن سیاستهای امنیتی خاورمیانهای مككین در صورت پیروزی در انتخابات از انتقادات دموكراتها و نه ارائه ابتكاری برای «تغییر راهبردی» در سیاست خارجی آمریكا، محسوب میگردد.
از دیدگاه اوباما، «تغییر» در سیاستگذاریهای خاورمیانهای آمریكا، به عنوان یك «ضرورت راهبردی» در راستای ارتقای جایگاه تعیینكننده ایالات متحده آمریكاست. از نظر اوباما، محوریت تغییر راهبردی در خاورمیانه به عنوان یك سیستم امنیتی – منطقهای میتواند عملیاتی گردد. بر این اساس اوباما بر ضرورت خروج آمریكا از عراق و تمركز امنیتی بر خاورمیانه در دو محوریت صلح اعراب و اسرائیل و تروریسم تأكید دارد. اوباما بر اداره عراق به وسیله عراقیها و ارتقای سازوكارهای منطقهای، بویژه از طریق ایجاد ابتكارات همكاری با همسایگان عراق تكیه دارد.
از دیدگاه خاورمیانهای وی، ادامه حضور نیروهای نظامی آمریكا در عراق، انحراف از منافع كلان راهبردی آمریكا در خاورمیانه با محوریت فرآیند صلح خاورمیانه است. اوباما در تبلیغات انتخاباتی خود همواره بر ضعف دولت بوش از تعامل منطقی استراتژیكی با موضوع روند صلح خاورمیانه به دلیل تمركز بیش از حد بر موضوع عراق انتقادات فراوانی نموده است.
در واقع دیدگاه راهبردی – امنیتی اوباما نسبت به خاورمیانه را میتوان حول محور تغییر سیاستگذاریهای كلان خاورمیانهای و افزایش تمركز از عراق به پیشبرد صلح خاورمیانه و حمایت از طرح دو دولت در یك سرزمین ارزیابی نمود؛ موضوعی كه البته از منظر اسرائیل چندان مطلوب به نظر نمیرسد.
سیاستگذاران اسرائیلی، راهبرد خاورمیانهای دولت جدید در آمریكا را با ماهیت و چگونگی تعامل آن با موضوع روند صلح خاورمیانه، مرتبط میدانند و تاكید اوباما بر سیاست اعلامی افزایش تمركز راهبردی در مقوله صلح خاورمیانه و جایگزین نمودن آن به جای حضور در عراق را در راستای منافع اسرائیل تلقی نمیكنند، زیرا بر این باورند كه خروج نیروهای نظامی آمریكا از عراق میتواند به كاهش همكاریهای نظامی آمریكا با اسرائیل و در نتیجه تأثیرگذاری منفی بر فرصتهای سیاسی – نظامی اسرائیل و ایجاد فضای مطلوب امنیتی خود در خاورمیانه بینجامد.
به هر صورت سیاستگذاریهای خاورمیانهای دولت جدید آمریكا میتواند در فرآیند كلان «تداوم و تغییر» راهبرد امنیتی آمریكا، به ایجاد ساختارهای جدید امنیتی منطقهای در خاورمیانه منجر گردد، مقولهای كه با تمركز راهبردی بر دو مولفه آینده عراق و روند صلح خاورمیانه ابعاد اساسی منظومه سیاسی دولت جدید آمریكا را شكل عملیاتی خواهد داد.
٭ استادیار دانشگاه آزاد اسلامی