یان سمپل/ ترجمه كوروش پیربازاری :جوایز ایگنوبل هجو و تقلید مسخرهای است از جایزه نوبل كه هر سال اوایل اكتبر و تقریبا همزمان با اعلام نام برندگان نوبل واقعی در ده رشته داده میشود. این جایزه به پژوهشهایی تعلق میگیرد كه نخست مردم را میخندانند و سپس به فكر فرو میبرند.
انگلیسیها نگران نباشند. خدشهای به غرور ملت وارد نشده است. در فهرست بلند و معتبر برندگان جایزه ایگنوبل (Ig Nobel) امسال در مراسم سالانه اعطای جوایز در دانشگاه هاروارد، نام دو انگلیسی هم به چشم میخورد. جایزه ایگنوبل امسال در ادبیات به پژوهشی درباره انواع مختلف شخصیتهای نچسبی كه آدم در محیط كار با آنها روبهرو میشود، اعطا شد و جایزه ایگنوبل علوم تغذیه به دانشمندان دانشگاه آكسفورد رسید كه ثابت كردهاند مزه چیپس كهنه وقتی همراه با صدای قرچقروچ خورده شود، بهتر است.
اعطای جوایز ایگنوبل به یكی از رویدادهای مهم تقویم آكادمیك تبدیل شده است. این مراسم هرسال برای تجلیل پژوهشهایی برگزار میشود كه مردم را ابتدا میخندانند و سپس به فكر فرومیبرند. طوری زمانبندی شده كه این مراسم تقریبا با اعلام اسامی برندگان جایزههای اصلی و ارزشمند نوبل در استكهلم همزمان باشد.
میزبان این مراسم یك ژورنال شوخیهای علمی به نام «سالنامه پژوهشهای غیرممكن» است و در آن علاوه بر هزار نفر شركتكننده، برندگان جایزه نوبل واقعی هم حضور دارند.
به برندگان ایگنوبل امسال 60 ثانیه فرصت داده شد تا هنگام دریافت جایزه سخنرانی كنند. اما اگر سخنرانیشان از این زمان طولانیتر میشد، یك دختربچه هشتساله پشتسرهم جیغ میكشید «تمومش كن، من خسته شدم.» دیوید سیمز از دانشكده بازرگانی كاس در لندن كه مقالهاش با عنوان «ای حرامزاده: بررسی روایی تجربه خشم در سازمانها» برنده جایزه ایگنوبل ادبیات شد، گفت: «خوشحالم. سنت ایگنوبل در مجموع شیوه فوقالعادهای برای واداشتن مردم به تفكر است.»
در این مقاله به بررسی این موضوع پرداخته میشود كه افراد چگونه در قالب نقشهای حرامزاده زرنگ، حرامزاده منحرف یا حرامزاده غیرمنتظره عمل میكنند و در ادامه به سراغ بررسی تركیبی از احساس لذت و گناه میرود كه از حرامزاده نامیدن كسی نصیب فرد میشود. سیمز این مقاله را پس از آن نوشت كه شگفتزده شد چگونه اشخاص درستاندیشی كه همواره بر اهمیت درك استدلالهای دیگران تاكید میكنند، در مواردی تسلیم میشوند و به كسی برچسب حرامزادگی میزنند. سیمز گفت: «ما همه رماننویسانی هستیم كه داریم فصل بعدی داستان زندگیمان را مینویسیم و درمورد حرامزادهها لازم است بفهمیم كه آنها درصدداند چه نوع شخصیتی را خلق كنند.»
چارلز اسپنس، استاد روانشناسی تجربی دانشگاه آكسفورد، به خاطر تحقیقاتش درباره نقش صدا در علم خوراكشناسی، جایزه ایگنوبل در تغذیه گرفت. در این پژوهش، داوطلبان چیپسهایی با درجات مختلف تازگی و تردی را در حالی كه هدفونی به گوش داشتند، خوردند. وقتی آنها مشغول خوردن بودند، صدای قرچقروچ خرد شدن چیپس با یك كامپیوتر تقویت و سپس دوباره برای خودشان پخش میشد تا ببینند آیا در برداشت آنها از تازگی چیپس تاثیری میگذارد یا خیر.
اسپنس با بلندتر كردن صدای قرچقروچ یا با تقویت فركانسهای بالا، كاری كرد كه افراد چیپسها را 15درصد تازهتر ارزیابی كنند. این پژوهش به همكاری با هستون بلومنتال در رستوران «مرغابی چاق» در بركشایر انجامید كه هنگام شام برای بهتر كردن طعم صدف، برای مشتریان خود صدای برخورد امواج با ساحل را پخش كرد و برای خوشمزهتر كردن بیكن و تخممرغ، صدای جلزوولز بیكن هنگام سرخ شدن را. اسپنس كه اكنون مشغول بررسی این نكته است كه چرا چیپسها را در پاكتهای پرسروصدا بستهبندی میكنند، گفت: «خیلی خوشحالم از اینكه این جایزه را میگیرم.»
جایزه ایگنوبل پزشكی به دن ارایلی از دانشگاه دیوك در كارولینای شمالی به خاطر پژوهش تاریخسازش اعطا شد كه ثابت كرد دارونماهای گرانقیمت از نمونههای ارزانتر خود موثرترند. گروه ارایلی به داوطلبان گفتند كه دارند نوع جدیدی از مسكن را به آنها میدهند، اما در عین حال به بعضی از آنها میگفتند كه مسكن گرانقیمتی خوردهاند و به اطلاع بقیه میرساندند كه مسكن آنها از نوعی بسیار ارزانقیمتتر است.
اگرچه هیچ كدام از آنها درواقع چیزی جز قرص قند نخورده بودند، اما آنهایی كه خیال میكردند مسكنشان خیلی گرانتر است، وقتی شوك الكتریكی ضعیفی به آنها وارد شد، درد كمتری اعلام كردند. ارایلی در مراسم اعلام كرد: «این پرافتخارترین روز زندگی من است. جایزههای ایگنوبل آمیخته به شوخیاند اما پژوهشهای انجامشده اغلب چیزهایی را بررسی میكنند كه در زندگی واقعی اتفاق میافتند. برای مثال چرا هروقت نان تستی كه به آن كره مالیدهایم از دستمان رها میشود از طرف كرهایاش روی زمین میافتد؟»
ارایلی گفت پژوهش او در صنعت داروسازی كاربردی جدی دارد زیرا به بسیاری از بیماران گفته میشود كه تنها میتوانند داروهای ارزانتر مصرف كنند، یا از شیوههای به ظاهر كمخرجتری برای درمان استفاده كنند كه این میتواند مانع از تاثیر درست و موثر داروها شود. درست است كه تركیبات موثر دارو به برطرف كردن نشانههای بیماری كمك خواهد كرد، اما این كار را اغلب همزمان با آنچه تاثیر دارونما نامیده میشود انجام میدهند كه مكانیسمهای شفادهنده خود بدن را نیز به راه میاندازند.
ازجمله برندگان دیگر مردم سوئیس هستند كه به خاطر قبول این اصل قانونی كه گیاهان هم شأن دارند، جایزه ایگنوبل صلح امسال را به خود اختصاص دادند.
جفری میلر، روانشناس تكاملی دانشگاه نیومكزیكو كه در اقتصاد ایگنوبل برد، نشان داد كه رقاصهها وقتی در حال تخمكگذاری باشند انعام بیشتری از مشتریان میگیرند و دانشمندان سندیهگو كه نشان دادند مو، نخ و هر چیز دیگری از این دست اگر امكان داشته باشد گوریده خواهند شد، جایزه ایگنوبل فیزیك را از آن خود ساختند. اما همه برندگان درك نمیكردند كه چرا كارشان باعث خنده دیگران میشود.
ماری كریستین كادیرگو كه ثابت كرده كك روی بدن سگ بلندتر میپرد تا روی بدن گربه و به خاطر این كار ایگنوبل زیستشناسی گرفته است، گفت: «با آنكه ممكن است از نظر بعضیها مسخره و شاید حتی احمقانه و بیفایده باشد، اما این بخشی از یك پروژه تحقیقاتی جامعتر درباره زیستشناسی ككها بود ... شناخت بهتر از زیستشناسی كك میتواند به كنترل موثرتر آنها بینجامد و به این ترتیب به دامپزشكان و صاحبان حیوانات خانگی كمك كند و در نهایت به سود حیوانات محبوبمان باشد.»
توشیوكی ناكاگاكی از دانشگاه هوكایدو در ژاپن نیز به همین اندازه از گرفتن جایزه ایگنوبل در علوم اعصاب شناختی متحیر بود. او نشان داد كه كپكهای مخاطی میتوانند در یك ماز ساده راهشان را پیدا كنند. ناكاگاكی گفت: «تعجب میكنم كجای كار ما توجه جایزه ایگنوبل را جلب كرد. این جایزه پژوهش ما را چطور ارزیابی كرد؟ ما همیشه جدی هستیم و نمیدانیم چرا آنها پیش از آنكه فكر كنند میخندند.»
Guardian, Oct.3, 2008
و برندگان عبارتاند از ...
فیزیك: دوریان ریمر از انستیتو اقیانوسنگاری اسكریپس در كالیفرنیا به خاطر كشف آنكه چرا طناب، مو و سیم هرچه درازتر باشند بیشتر گره میخورند.
شیمی: مشتركا به شاری آمپیر از دانشگاه پورتوریكو به خاطر كشف آنكه كوكاكولا اسپرمكش است و به چوآنگیی هونگ از دانشگاه پزشكی تایپه به خاطر آنكه ثابت كرد این طور نیست.
زیستشناسی: ماری كریستین كادیرگو از دانشكده ملی دامپزشكی در تولوز فرانسه به خاطر كشف آنكه ككها روی بدن سگ بلندتر میپرند تا روی بدن گربه.
پزشكی: دن ارایلی از دانشگاه دیوك برای ثابت كردن آنكه دارونماهای گرانقیمت از همتایان ارزانتر خود مسكنهای قویتری هستند.
اقتصاد: جفری میلر از دانشگاه نیومكزیكو به خاطر كشف آنكه رقاصهها در زمان تخمكگذاریشان انعام بیشتری از مشتریها میگیرند.
باستانشناسی: آستولفو ملو آراخو از دانشگاه سائوپائولو در برزیل به خاطر اندازهگیری آنكه یك مكان
حفاری باستانشناختی تا چه حد میتواند در نتیجه فعالیتهای یك آرمادیلو به هم بریزد.
علوم اعصاب شناختی: توشیوكی ناكاگاكی از دانشگاه هوكایدو در ژاپن به خاطر كشف آنكه جانداران آمیبمانند میتوانند معماهای ساده را حل كنند.
ادبیات: دیوید سیمز از دانشكده بازرگانی كاس در لندن به خاطر كشف آنكه چرا در محیط كار حرامزاده وجود دارد.
غذیه: چارلز اسپنس از دانشگاه آكسفورد به خاطر آنكه با تقویت صدای قرچقروچ كاری كرد كه چیپسهای كهنه خوشمزهتر شوند.
صلح: كمیته اخلاق بیوتكنولوژی غیرانسانی دولت سوئیس و شهروندان سوئیس به خاطر به رسمیت شناختن شأن گیاهان.(به صفحه 44مراجعه كنید)