پارسا جهانفر : “سیطره خیر” نام یكی از كتابهای مهم و تاثیر گذار بانو “آیریس مرداك” فیلسوف سرشناس بریتانیایی است كه نظراتش در حوزه “اخلاق فضیلت” بدون شك از جدیترین دیدگاههای فیلسوفان قرن بیستم بوده است و به همان اندازه كه برای دنیای فكر و فلسفه و اخلاق آشنا بوده،متاسفانه در میان جامعه پارسی زبانان غریب و نا آشناست،تا این كه سرانجام كتاب مهم او تحت عنوان سیطره خیر برای نخستین بار به همّت خانم شیرین طالقانی به فارسی بر گردانده شده است.
باری رویكرد دوباره انسان مدرن به اخلاق فضیلت از دهه 1960 آغاز گردید، به عبارت روشنتر پس از آنكه مكاتب اخلاقی مبتنی بر” اصالت وظیفه” و “اصالت نتیجه” نتوانستند از پس مشكلات روز افزون انسان جدید برآیند و هر روز نا كارآمدی آنان بیش از پیش عیان گردید متفكران جدید به اخلاق مبتنی بر فضیلت روی آوردند،اخلاقی كه بنیان آن بر “شفقت” بنا نهاده شده بود،در برابر اخلاقی كه بر بنیان عدالت پایهریزی گشت.
نكته جالب توجهی كه یكی از بزرگان در مقایسه میان بنیانگذاران و تئوریسینهای این دو نوع بنیان اخلاقی میگفت،این است كه اخلاق فضیلت در میان متفكران و فیلسوفان زن محبوبیت بیشتری دارد، خلاف اخلاق مبتنی بر عدالت كه در میان فیلسوفان مرد جایگاه محبوبتری دارد. خانم آیریس مرداك از بنیانگذاران نوین فلسفه اخلاق فضیلت است و بزرگان دیگری چون خانم فیلیپا فوت انگلیسی، خانم مری وارناك انگلیسی،خانم آنس كام دوست و همكار ویتگنشتاین اتریشی،آقای الستر مكین تایركانادایی و آقای چارلز تیلر از بزرگترین تئوریپردازان اخلاق فضیلت هستند كه متاسفانه در میان جامعه پارسی زبان همچنان ناشناخته باقی ماندهاند.
اخلاق فضیلت اخلاقی مبتنی بر شفقت انسانی است و بر احساسات و عواطف بشری تكیه فراوانی دارد.وفاداری،مراقبت (care) و عشقورزی به معنای عمیق كلمه،از جمله مهمترین بنیادهای مورد تاكید در اخلاق فضیلت است. استاد مصطفی ملكیان كه امر ویراستاری كتاب سیطره خیر را بر عهده گرفته است در پیشگفتار مفصل خود بر كتاب چنین مینویسد:آیریس مرداك،بانوی متفكر بریتانیایی،هم فیلسوف بود،هم رماننویس،هم شاعر و هم نمایشنامهنویس؛اما این نوشته فقط با آیریس مرداك،در مقام یك فیلسوف اخلاق،سر و كار دارد و میخواهد جایگاه او را در اخلاقشناسی روزگار ما معلوم كند و برای این كار به مهمترین آرای وی در حوزه اخلاق شناسی،اشارهای بسیار كوتاه دارد.
مرداك را میتوان یك افلاطونی مشرب متجدّد خواند،یعنی یك نو افلاطونی.این نو افلاطونی تمام عیار،در عین حال سخت تحت تاثیر ویتگنشتاین،فیلسوف اتریشی است به طوری كه خود را “نو افلاطونی ویتگنشتاینی” میخواند نیز از سیمون وی،فیلسوف،عارف،دینشناس، و فعال سیاسی فرانسوی كه خود چشمگیرترین نمونه مشرب افلاطونی مسیحی در سده بیستم به شمار میآید تاثیر پذیرفته است.تا حدی نیز متاثر از سارتر فیلسوف فرانسوی است هرچند نسبت به او موضع نقادانه نیز دارد.” ملكیان درپیشگفتار خود بر كتاب به شرح نقدهایی پرداخته است كه طرفداران اخلاق فضیلت بر اخلاق وظیفه و اخلاق نتیجه وارد آوردهاند و در مقابل به ذكر برتریها و ویژگیهای اخلاق فضیلت پرداخته است.
درباره آیریس مرداك (99-1919) نوشتهاند كه او فیلسوف،رمان نویس،نمایشنامه نویس و شاعر بریتانیایی بود كه در دوبلین متولد شد ودر رشتههای ادبیات كلاسیك،تاریخ باستانو فلسفه در كالج سامرویل آكسفورد تحصیل كرد.در طول جنگ جهانی دوم او یكی از اعضای فعّال حزب كمونیست بود،اما سرانجام از ایدئولوژی آن مایوس شد و استعفا داد....از سال 1944 تا 1946 برای بخش امداد سازمان ملل در اتریش و بلژیك كار كرد. او بعد از یك سال كه هیچ اشتغالی در لندن نداشت،دانشجوی تحصیلات تكمیلی در فلسفه تحت نظر ویتگنشتاین شد.
به مدّت 15 سال در دانشگاه آكسفورد به تدریس فلسفه اشتغال داشت،خصیصه همه آثار مرداك از میان برداشتن مرز میان ادبیات و فلسفه و فراهم آوردن آمیزهای از این دو، علقه اصلی او در فلسفه و ادبیات، اخلاق است.به عقیده او،در جهان هستی،خوبی وجودی واقعی،هر چند انتزاعی،دارد؛و او این عقیده را در كتاب فلسفی – اخلاقی مهّمش،سیطره خیر و مابعدالطبیعه در مقام راهنمایی اخلاقیات،شرح و بسط داده است.
به نظر او وجود واقعی و عینی خوبی، یگانه راه فهم فكرت خدا در روزگار ماست.این بانوی متفكر خود را یك افلاطونی مشرب ویتگنشتاینی دانسته است. كتاب سیطره خیر در 315 صفحه توسط خانم شیرین طالقانی و به ویراستاری استاد مصطفی ملكیان، در بهار 87 از سوی نشر شور به بازار كتاب ارائه شده و برای نخستین بار مباحث مربوط به اخلاق فضیلت را برای پارسی زبانان به ارمغان آورده است.