خلاصه داستان
مینا و مرتضی تصمیم گرفتهاند كه پس از ده سال زندگی مشترك از هم جدا بشوند. آنها قرار است تا چند روز دیگر طلاقشان را رسمیكنند كه بازگشت ناگهانی آذر، خواهر بزرگتر مینا، پس از سالها دوری از ایران روی زندگی آنها تاثیر میگذارد. ورود علی، دوست قدیمیمینا و مرتضی، به این مثلث؛ روابط میان شخصیتها را پیچیدهتر میكند.
درباره فیلمساز
مانی حقیقی، فرزند نعمت حقیقی و نوه ابراهیم گلستان، سینماگران باسابقه ایرانی، كارش را با ساختن فیلم آبادان آغاز كرد. فیلمیكه به مشكل ممیزی خورد و به نمایش درنیامد. فیلم بعدیاش كارگران مشغول كارند هم نمایش محدود جشنوارهای داشت و حالا كنعان، اولین حضور او در عرصه سینمای حرفهای ایران به حساب میآید.
شاید ندانید
1- فیلم “كنعان” در بیست و ششمین جشنواره بین المللی فیلم فجر شركت كرد و نشست مطبوعاتی آن اولین نشست پرشوری بود كه یخ جلسات را شكست و همه عوامل فیلم و بازیگران اصلی آن هم(به جز بهرام رادان) در آن حضور داشتند. گفته میشد دلیل عدم حضور رادان در این جلسه، اختلاف نظر او با كارگردان فیلم است.
2- “كنعان” جایزه منتخب تماشاگران بخش بین الملل جشنواره بیست و ششم فجر را از آن خود كرد.
3- این دومین همكاری مشترك مانی حقیقی و اصغر فرهادی برای نوشتن فیلمنامه است. تجربه موفق قبلی سر فیلم “چهار شنبه سوری” بود.
4- “كنعان” اقتباس آزادی از یكی از داستانهای آلیس مونرو نویسنده كانادایی است. قرار است كتابی از این نویسنده توسط “ترانه علیدوستی” بازیگر اصلی فیلم ترجمه شده و به بازار بیاید.
5- نمایش فیلم سینمایی “كنعان” دهم مهرماه همزمان با عید سعید فطر در گروه سینمایی آزادی آغاز شد.
6- مانی حقیقی كارگردان فیلم «كنعان» در خصوص دلیل انتخاب این نام برای سومین فیلم خود گفت: به این دلیل نام فیلم را «كنعان» گذاشتیم تا مخاطب را به فكر واداریم.
7- قسمتهایی از فیلم “كنعان” در ارتفاعات تنكابن فیلمبرداری شد.
8- یكی از چالشهای فیلم “كنعان” بازی ترانه علیدوستی در نقش زنی است كه از نظر سنی خیلی مسنتر از ترانه است. اغلب اشكالها و انتقادها از فیلم به همین انتخاب برمیگردد. گرچه مانی حقیقی كارگردان بارها اعلام كرده كه از انتخابش كاملا راضی و خشنود است!
9- تهیه كننده فیلم “كنعان” این فیلم را انتخابی مناسب برای معرفی به اسكار میداند. شایسته درباره “كنعان” گفته: “سوژههای فعلی سینمای ایران را تعدادی از منتقدان خارجی میپسندند و تعدادی از این منتقدان نیز به علت تكراری شدن این سوژهها به آنها علاقهای ندارند یا علاقه خود را از دست دادهاند. اما با فرستادن فیلمهایی از كارگردانان جوان ضمن كمك به تغییر دید مخاطبان جهانی به سینمای ایران میتوان زوایای جدیدی را از این سینما به مخاطبان بینالمللی نشان داد كه به نظر من «كنعان»با توجه به بدیع بودن سوژه و ساختار قوی مناسبترین گزینه برای این كار و معرفی به اسكار بود.”
10- مانی حقیقی درباره تفاوت این فیلم با ساختههای قبلی اش اعتراف كرده كه “آبادان” و “كارگران مشغول كارند” به روحیه شخصیاش نزدیكتر بودهاند: “آبادان و كارگران، فیلمهایی هستند كه بیشتر به روحیه شخصی من نزدیكند. این یك فیلم تجربی است برای من. میخواستم ببینم توی این قالب و قواعد و چارچوب قصهگوی داستانی خیلی كلاسیك شسته و رفته چه حاصلی میتوانم به وجود بیاورم. این كنجكاوی شخصی من بود.”
11- در ابتدا قرار بود نقشی را كه ترانه علیدوستی در فیلم “كنعان” بازی كرده، لیلا حاتمی بازی كند كه خود لیلا حاتمیهم مایل به بازی در فیلم بوده اما به دلیل همزمان شدن زمان فیلمبرداری “كنعان” با بارداری حاتمی، این بازیگر از حضور در فیلم انصراف داده است.
12- ترانه علیدوستی فیلمنامه كنعان را خوانده و خودش به مانی حقیقی پیشنهاد داده كه نقش مینا را بازی كند.
13-گریمور این فیلم، سودابه خسروی را هدیه تهرانی به سازندگان “كنعان” معرفی كرده است.
14- برای نقش علی رضوان به جز بهرام رادان فقط یك بازیگر دیگر مد نظر كارگردان بود كه به نظرش ویژگیهای شخصیتی علی را داشت و آن هم علی مصفا بود كه در نهایت نقش را به رادان سپردند.
نظر مرا میخواهید
1- برخلاف آن چه انتظار میرفت؛ اتفاقا كنعان به لحاظ تصویری، سر و شكل قابل قبولی دارد. ارتباط نماهای درشت چهره بازیگرها با پسزمینهها خوب از آب درآمده و مدیر فیلمبرداری و طراح صحنه و لباس، همكاری خوبی با هم دارند. دو فیلم قبلی حقیقی، یعنی آبادان و كارگران مشغول كارند؛ آثاری تجربی به حساب میآمدند. پس كسی انتظار چنین تصاویر شستهرفتهای از این كارگردان نداشت. حقیقی و گروهاش اما توانستهاند فیلمیرا كه امكان داشت به دلیل فضاهای نسبتا محدود، سر و شكلی تئاتری و تلویزیونی پیدا كند، از این مهلكه نجات دهند و به تصاویر حال و هوایی سینمایی ببخشند.
2- در چنین فیلمیبا چنین داستانی، گروه بازیگران خیلی مهماند. آنها نه فقط باید گفتگوهای فیلمنامه را اجرا كنند؛ كه از همه مهمتر باید با حضور و وجودشان به شخصیتها عمق ببخشند. آن چه را كه دیده نمیشود؛ بیاین كه صدایش دربیاید؛ به تماشاگر منتقل كنند. بخش مهمیاز مسیر ساخت فیلمیمثل كنعان، با انتخاب بازیگراناش شكل میگیرد. و این هم نقطه قوت و هم نقطه ضعف كنعان است.
محمدرضا فروتن در احتمالا بهترین نقشآفرینی سینماییاش؛ یك بار دیگر نشان میدهد كه حقیقی استاد آفریدن شخصیت مردان میانسال در فیلمهایش است و افسانه بایگان، در كنار حضور یكدست و موثرش در اغلب صحنههای فیلم؛ یكی دو صحنه خیلی خوب دارد. از جمله وقتی روی تراس برمیگردد پس از سالها فروتن را میبیند. ترانه علیدوستی و بهرام رادان اما كمكی به فیلم نمیكنند. خلوص و اطمینان و آرامش شخصیت مورد نظر را رادان نمیتواند روی پرده ایجاد كند و ترانه علیدوستی در نقشی ظاهر شده كه چندان به او نمیآید.
3- مشكل بزرگ فیلم البته سنگ بزرگی است كه ادعای برداشتناش را دارد. ساخت ملودرامهای سرد و متفكرانه از نوع كنعان كار خیلی سختی است. اساتیدی چون كلود سوته و رابرت آلتمن توانستهاند نمونههای خوب این نوع فیلم را خلق كنند. گونهای از درام كه در آن حرفهای گفته نشده از گفته شدهها اهمیت بیشتری دارد. گاهی آن چه در ظاهر دیده میشود؛ اهمیت بسیار بیشتری پیدا میكند، نسبت به باطن پیچیدهای كه قرار است تماشاگر در آن غرق شود. مجموعهای از تناقضها و همسازیها.
این كه انتخاب كنی كجا را نشان دهی و چطور. بیشتر به خلق یك قطعه موسیقی میماند تا خلق فیلمیبا ظواهر و منطق آشكار. فیلمیمثل كنعان با وجود همه ارزشهایش این جاست كه زمین میخورد. در بسیاری از موارد ظاهر آن چه باید باشد نیست؛ و برعكس آن چه گفته نشده؛ ارزش پنهان نگاه داشتن را نداشته است. پس آن چه حذف شده، گفتنشان گاهی وقتها نیاز اصلی فیلم به نظر میرسد و آن چه واقعا روی پرده دیده میشود؛ گاهی حوصله تماشاگر را سر میبرد.
آدمهای موثر
مشكل اصلیام با فیلم همین است. آدم اصلیاش كجاست؟ كسی باید حرف آخر را بزند...
كنعان
كارگردان: مانی حقیقی، فیلمنامه: مانی حقیقی، اصغر فرهادی، بازیگران: محمدرضا فروتن، ترانه علیدوستی، افسانه بایگان و بهرام رادان، مدیر فیلم برداری: حسن كریمی، تدوین: مستانه مهاجر، طراح صحنه و لباس: امیر اثباتی، تهیه كننده: مصطفی شایسته، محصول: هدایت فیلم 1386